माने आडनावाचा इतिहास

 "माने" आडनावाचा वंशवृक्ष म्हणजेच वंशपरंपरेचा मागोवा घेणे ही ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाची गोष्ट आहे. परंतु लक्षात घ्या, प्रत्येक माने घराण्याचा वंशवृक्ष एकसारखा नाही — कारण 'माने' आडनाव असणारे वेगवेगळ्या भागात (जसे की कोल्हापूर, सातारा, सांगली, पुणे) वेगवेगळ्या वंशातून उद्भवलेले असू शकतात.

तरीसुद्धा, एक सामान्य वंशवृक्षाचा आराखडा खाली दिला आहे, जो मराठा सरदार 'माने' घराण्यावर आधारित आहे (विशेषतः कोल्हापूर व दक्षिण महाराष्ट्रातील परंपरा लक्षात घेऊन):

🛡️ माने आडनावाचा इतिहास:

🔹 १. वंश आणि स्थानिक ओळख:

• माने कुळाचा उगम सातारा, सांगली, कोल्हापूर या पट्ट्यातील आहे.

• कोल्हापूर संस्थानात माने घराणे एक प्रतिष्ठित सरदार घराणे होते.

• काही इतिहासकारांचे मत आहे की "माने" हे आडनाव "मान" या शब्दावरून आलेले असू शकते, ज्याचा अर्थ प्रतिष्ठा, सन्मान किंवा अधिकार दर्शवतो.

---

🔹 २. शिवकालीन संदर्भ:

• माने घराण्याचे काही लोक छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सैन्यात सरनोबत, देशमुख, देशपांडे या पदांवर कार्यरत होते.

• यामध्ये काही किल्लेदार म्हणूनही उल्लेख सापडतो.

• काही माने सरदारांनी औरंगझेबविरुद्ध लढा दिला आणि कोल्हापूरच्या बाजूने उभे राहिले.

---

🔹 ३. कोल्हापूर संस्थानातील योगदान:

• राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज यांच्या दरबारात माने घराण्याच्या व्यक्तींचे अनेकदा राजकारण, सामाजिक सुधारणा व न्यायव्यवस्थेत महत्त्वाचे योगदान होते.

• शाहू महाराजांनी आपल्या अनेक समाजसुधारक मोहिमांमध्ये माने वगळता इतर सरदारांना कटाक्षाने विरोध केला, पण माने हे नेहमी त्यांच्या पाठीशी उभे राहिले होते.

---

🔹 ४. माने घराण्याचे काही उल्लेखनीय शाखा:

• उंब्रजचे माने

• वलिवडे/हिसारचे माने

• वडगाव (हवेली) माने

• अनेक वेळा हे आडनाव गावाच्या नावासोबत जोडलेले दिसते.

---

🔹 ५. सामाजिक स्थान:

• "माने" हे आडनाव मराठा कुळांमध्ये 96 कुळी मराठ्यांमध्ये गणले जाते.

• बहुतांश वेळा यांचं गोत्र “कश्यप” किंवा “भारद्वाज” असे नमूद केलं जातं.

• विवाह, वंशवृक्ष व वाड्यांच्या नोंदींतून हे आडनाव "सरदारकुळातील" मानले जाते.

---

🔹 ६. आजचा संदर्भ:

• आजही माने आडनाव धारण करणारे लोक राजकारण, शिक्षण, सैन्य, कृषी, उद्योग, सामाजिक चळवळी या क्षेत्रात कार्यरत आहेत.

• महाराष्ट्रात सातारा, कोल्हापूर, सांगली, पुणे, सोलापूर या भागात माने आडनाव मोठ्या संख्येने आढळते.

---

✅ सारांश:

माने आडनाव हे मराठा इतिहासात एक शौर्य, प्रतिष्ठा आणि सामाजिक जबाबदारीचे प्रतीक आहे.
यांनी शिवकालापासून ते शाहू महाराजांपर्यंत अनेक ऐतिहासिक घडामोडींमध्ये योगदान दिले आहे.

🌿 ऋषी: कश्यप / भारद्वाज गोत्र (बहुतेक वेळा)

          कश्यप ऋषी

               │

         ----------------

         │              │

      माने कुलगुरू   इतर कुंती वंश

               │

          प्राचीन माने

               │

     ------------------------

     │          │           │

  देशमुख     सरदार     गावपाटील (15-16व्या शतकात)

     │          │

  श्रीधर माने    येसाजी माने

     │          │

  गणपतराव       बाजीराव

     │          │

  रामराव         तात्या माने (शिवाजी महाराज काळ)

     │              │

  गंगाधरराव       नानासाहेब

     │              │

  बाबासाहेब     शाहूराव

     │              │

 (नवीन शाखा - 18वी ते 20वी शतक)

     │              │

     └─────> आधुनिक काळातील माने कुटुंब

🏰 माने घराण्याच्या प्रमुख ऐतिहासिक शाखा:

1. कोल्हापूरच्या माने सरदार – शाहू महाराजांचे विश्वासू.

2. उंब्रज (सातारा) माने – देशमुखकी व महसूलदारकी पारंपरिक.

3. वडगाव हवेली (पुणे) – पेशवाईत कारभारी.

4. इस्लामपूर-सांगली – इंग्रज काळात जमिनीचे अधिकारी.

5. वलिवडे – तालुका हातकणंगले – स्वातंत्र्यपूर्वकाळात गावपाटील व सरपंच.

📘 माहिती मिळवण्यासाठी ठिकाणे:

• कोल्हापूरच्या न्यू पैठणी वाचनालयातील दस्तऐवज

• शहाजी ट्रस्ट ग्रंथालय, सातारा

• भारत इतिहास संशोधन मंडळ, पुणे

• "96 कुळी मराठा" या संदर्भ पुस्तकातील माहिती

रहिमतपूर (ता. कोरेगाव, जि. सातारा) येथील माने घराणं हे एक ऐतिहासिक आणि प्रतिष्ठित मराठा सरदार घराणं आहे. हे घराणं सातारा-कोरेगाव पट्ट्यात देशमुख, गावपाटील आणि नंतर इंग्रजकालीन काळात तलाठी/मामलेदार म्हणून ओळखले जात होते.

---

🛡️ रहिमतपूरचे माने घराणं – ऐतिहासिक पार्श्वभूमी:

🔹 १. शिवकालीन संदर्भ:

• रहिमतपूरच्या माने घराण्याचे काही पूर्वज छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात "जमावदार व देशमुख" पदावर होते.

• किल्ले अजीिंक्यतारा व सज्जनगडाच्या संरक्षणासाठी पुरवठा, सवारी, वतनदार सेवा यासाठी हे घराणं प्रसिद्ध होतं.

• काही प्राचीन बकसपत्रांनुसार "हरिदास माने" किंवा "नाथोजी माने" या नावाचे सरदार शिवकालात कार्यरत होते.

🔹 २. शाहू महाराजांचा काळ (1707 नंतर):

• शाहू महाराजांच्या कोरेगाव भागातील सरदार घराण्यांमध्ये रहिमतपूरचे माने घराणं एक महत्त्वाचं नाव होतं.

• 'माने' देशमुखांनी गरीब व शेतकरी वर्गासाठी वतन कमी करणे, पाणी टाकी तयार करणे यासारख्या योजना चालवल्या.

🔹 ३. ब्रिटिश काळातील उल्लेख:

• ब्रिटिश जमाना सुरू झाल्यावर माने घराण्यातील काही सदस्य तलाठी, पोलिस पाटील आणि मामलेदार पदांवर कार्यरत होते.

• रहिमतपूर आणि आजूबाजूच्या गावांमध्ये पाटीलकीचे अधिकार माने घराण्याकडे होते.

• 
  

🌳 रहिमतपूर माने घराण्याचा पारंपरिक वंशवृक्ष (उदाहरणस्वरूप)

   गोत्र: कश्यप / भारद्वाज (प्रचलित)

               कश्यप ऋषी

                     │

               आदिगुरू माने

                     │

              नाथोजी माने (१६७० च्या आसपास)

                     │

              हरिदास माने

                     │

              जनार्दनराव माने (देशमुख - रहिमतपूर)

                     │

        --------------------------

        │                          │

   रामराव माने           कृष्णराव माने

     │                          │

   विनायकराव               धोंडीराव

     │                          │

  बाबासाहेब (१९४०)         तुकाराम माने

     │                          │

  सुभाषराव माने             ⇨ आजचे वंशज

📍 माने वाडा – रहिमतपूर:

• रहिमतपूरमध्ये माने वाडा किंवा माने घराण्याचा जुना वाडा आजही अस्तित्वात आहे (काही ठिकाणी "पाटील वाडा" म्हणून ओळखला जातो).

• जुन्या नकाशांमध्ये आणि भूमापन अभिलेखांमध्ये "माने देशमुख" अशी नोंद अनेक वेळा सापडते.

---

📚 सूत्रे व संदर्भ:

• "साताऱ्याचे सरदार – डॉ. बी. जी. गवळी"

• "कोरेगाव तालुक्याचा इतिहास" – स्थानिक ग्रंथालयातील दस्तऐवज

• रहिमतपूर नगरपंचायतीचे जुने मालमत्ता अभिलेख

• गावातील तांबट, गवळी, जोशी घराण्यांकडील मौखिक परंपरा

माने घराणे कर्नाटक राज्यात "आप्पाचीवाडी" या गावात स्थायिक झालेले आहे.
हे खूप महत्त्वाचं आहे — कारण महाराष्ट्रातून अनेक मराठा घराणी कर्नाटक, आंध्र, तामिळनाडू या दक्षिण राज्यांमध्ये मोगल/ब्रिटिश युद्धकाळात किंवा शाहू-पेशवे/हैदर अली/टीपू सुलतान/निजाम संघर्षात स्थलांतरित झाली होती.

---

📍 आप्पाचीवाडी (Appachiwadi), कर्नाटक – येथील माने घराण्याची पार्श्वभूमी

🔹 १. स्थलांतर कधी झाले असावे?

• १७००–१७५० दरम्यान अनेक मराठा सैनिक व सरदार दक्षिणेकडे गेले.

• हैदर अली व टीपू सुलतान यांच्याशी लढण्यासाठी मराठ्यांची मोहीम (विशेषतः रघुनाथराव पेशवे, परशुरामभाऊ पटवर्धन यांच्या काळात) माने घराण्याचे काही सदस्य दक्षिणेकडे गेले.

• पुढे काही जण तेथे सैन्य अधिकारी, पाटील, वतनदार म्हणून स्थायिक झाले.

🔹 २. आप्पाचीवाडीतील माने घराण्याचा सामाजिक स्थान

• मराठा समाजात सन्माननीय व प्रतिष्ठित स्थान.

• पाटीलकी, जमीनदारकी, ग्रामप्रमुख पद यामध्ये सहभाग.

• अनेकदा यांचं गोत्र "कश्यप" किंवा "अत्री", देवक "पिंपळ" किंवा "नाग"* असं नमूद केलं जातं.

🔹 ३. कर्नाटकातील मराठा स्थायिकतेचे पुरावे:

• धारवाड, बेलगाव, गडहिंग्लज, चिकोडी व परिसरात "माने, पाटील, पवार, शिंदे" ही मराठा आडनावं मोठ्या प्रमाणात आढळतात.

• आप्पाचीवाडी गावातील "माने वाडा" किंवा "जुनी वतन जमीन" ही ओळख अजूनही अनेक कुटुंबांमध्ये कायम आहे.

---

🌳 आप्पाचीवाडी – माने घराण्याचा वंशवृक्षाचा शक्यतो प्रारंभिक आराखडा:

   मराठा (96 कुळी) – कश्यप गोत्र – पिंपळ देवक

           महाराष्ट्रातील मूळ माने

                    │

          सैनिक, सरदार (1700-1750)

                    │

        आप्पाचीवाडी येथे स्थलांतर

                    │

     -------------------------------

     │                             │

  श्रीधरराव माने         विश्वनाथराव माने

     │                             │

  जनार्दन माने              यशवंतराव माने

     │                             │

   तात्या माने                 सुभाष माने

     │                             │

  ⇨ आजची पिढी – गावातील वंशज

आप्पाचीवाडी येथे स्थलांतरित झालेले माने याची वंशवेल (हेळवी रेकॉर्ड) 

माने घराण्याचा वंशवृक्ष – मूळ वंश, स्थलांतर आणि शाखा

(कासेगाव → जाखळे → आप्पाचीवाडी, कर्नाटक)

📜 मूळ इतिहास:

मूळगाव: कासेगाव (तालुका: माण, जिल्हा: सातारा)
तेथील देशमुख व पाटील माने घराणे.
काही वेळेस नात्यातील जाखळे पाटलांबरोबर "बेंदरा" (शेती संदर्भातील हक्क/मर्यादा) यावरून वाद झाला आणि त्यामुळे माने कुटुंबाने कासेगाव सोडून आप्पाचीवाडी येथे स्थलांतर केले.
ह्या घराण्याचे कुलदैवत: सिद्धनाथ – म्हसवड

📌 महत्वाचे ऐतिहासिक मुद्दे:

• आप्पाचीवाडीचे मूळ माने हे गोविंदा माने (जाकोजीचा भाऊ) यांच्यापासून स्थायिक.

• पूर्वज तुकोजी – अंताजी – संताजी – आबाजी – लिंगाजी या पिढ्या कासेगावात देशमुखी करीत होत्या.

• शिरोळ गावात काही काळ वास्तव्य → नंतर आप्पाचीवाडी (कर्नाटक) येथे स्थायिक.

• या घराण्याचे शाखा विस्तार शिरोळ, निपाणी, सांगली, कराड, सातारा, कोल्हापूर, कर्नाटक व तंजावरपर्यंत आहेत.

• कुलदैवत सिद्धनाथ व देवक पंचपल्लव, राव माने हे अस्सल मराठा वंशाचे घराणे.

 

📚 १. ऐतिहासिक बखरी व ग्रंथसंपदा:

🔹 1. छत्रपतींच्या पत्रव्यवहारातून – नागोजी माने यांच्याबद्दल

• छत्रपती राजाराम महाराज यांनी नागोजी माने यांना पाठवलेले पत्र (भोसले काळातील दस्ताऐवज).

• या पत्रात असे नमूद आहे की, “माने घराण्याचा मोठा जमाव आहे, त्यांना दुखावू नका.”

• या संदर्भातून त्यांच्या लष्करी व सामाजिक प्रभावाची साक्ष मिळते.

---

🔹 2. संताजी घोरपडे आणि माने यांच्यातील संघर्ष

• संताजी घोरपडे हे शिवकालीन सेनानी होते.

• अमृत निंबाळकर, जे माने घराण्यातील मेहुणे होते, त्यांचा संताजी घोरपडेंनी मृत्यू घडविल्याचा उल्लेख काही बखरींमध्ये येतो.

• यावरून माने घराणे आणि घोरपडे यांच्यात राजकीय-सामरिक संघर्ष होता हे स्पष्ट होते.

---

🔹 3. ग. ह. खरे यांची बखर (हस्तलिखित स्वरूपात)

• इतिहास संशोधक ग. ह. खरे यांनी माने घराण्याची बखर नोंदवून ठेवली होती.

• ती बखर आजही राजवाड्याच्या संग्रहात असल्याचा उल्लेख बाळासाहेब माने यांच्या लिखाणात आहे.

• दुर्दैवाने ती बखर प्रकाशित करण्यात आलेली नाही.

---

🔹 4. ‘मराठा कुळाचा इतिहास’ – संजीव कदम

• या ग्रंथात म्हसवडच्या माने घराण्याची आंधळी मलवडी व खानापूर शाखा यांचे उल्लेख आले आहेत.

• काही कागदपत्रे या शाखांकडून मिळालेली असून त्यावरून वंशशृंखला स्पष्ट केली गेली आहे.

---

🔹 5. श्रीयुत गोपाळ दाजीबा दळवी यांचे संशोधन

• त्यांनी त्यांच्या पुस्तकात म्हटले आहे की:
  “म्हसवडच्या माने घराण्यास आम्ही अनेक वेळा विनंती केली, पण त्यांनी कागदपत्रे उपलब्ध करून दिली नाहीत.”

• या वाक्यातून कळते की माने घराण्याजवळ इतिहास आहे, पण तो सार्वजनिक नाही.

🏛️ २. उपलब्ध शिलालेख, सासनपत्रे व पदव्या:

बाब	तपशील
पदवी	देशमुख, पाटील, सरदार, भीमबहाद्दर
सन्मान	सासनकाठी क्र. ६ वर जोतिबा मंदिरात मान
कुलदैवत	सिद्धनाथ (म्हसवड), जोतिबा
देवक	पंचपल्लव
गोत्र	वत्स
वंशदर्शक नाव	“राव माने” – म्हणजेच राजकारभारातील स्थान

🧭 ३. स्थलांतर व सत्तास्थापना संदर्भ:

• एक आख्यायिका सांगते की मानसिंह नावाच्या व्यक्तीने माण परिसरात सत्ता स्थापून ‘माणदेश’ ही संज्ञा रूढ केली.

• दुसरं मत सांगतं की ‘माण’ हा खडकाळ मातीचा प्रकार असून अशा ठिकाणी वस्ती वाढवणं हे नेतृत्वाचे लक्षण होते.

---

🗂️ ४. गावोगावी माने घराण्याचे पसरलेले पुरावे:

गाव	पुरावा/ओळख
म्हसवड	मूळ घराणे, कुलदैवत सिद्धनाथ
शिरोळ	माने पाटील, भिमबहाद्दर पदवी
रहिमतपूर	राजकीय व सामाजिक प्रतिष्ठा
रूकडी	देशमुखी व श्री जोतिबा देवस्थान मानकरी
आप्पाचीवाडी	स्थलांतरित शाखा (गोविंदा माने पासून)
तंजावर	दक्षिण भारतातील पिढ्यांनी स्थापलेले माने

संदर्भ : 

जमाबंदी / सावरखत / वतन पत्रे – ब्रिटिशकाळातील महसूल दस्त.

जातीचा दाखला / ग्रामपंचायत नोंदी – पूर्वजांची नावे असलेली.

जुनी मोडकी बखर, हस्तलिखिते – कुटुंबातील वयोवृद्ध व्यक्तींना विचारणे.

सिद्धनाथ/जोतिबा देवस्थानात दान/सासन कागदपत्रे – अनेक माने घराण्यांची नावे यात आढळतात.

माने घराण्याचा इतिहास हा एकाच घराण्याचा इतिहास नसून, तो संपूर्ण माणदेशातील मराठ्यांच्या सामाजिक, राजकीय व सांस्कृतिक परंपरेचा साक्षीदार आहे. आप्पाचीवाडीची शाखा ही त्या विस्तृत परंपरेतील एक अत्यंत महत्त्वाची कडी आहे.

 

माने कुळाविषयी अधिक ची माहिती 

• माने घराणं हे "तळखडकर घराणं" म्हणून पूर्वी प्रसिद्ध होतं.

• राष्ट्रकूट राजघराण्याच्या वंशातील अरण्ययान माने गोसावी हे पूर्वज होते.

• सिद्धिनाथाच्या तपश्चर्येमुळे त्यांना "माने" हे नाव मिळाले.

• सिद्धिनाथाच्या आदेशावरून त्यांनी तपोभूमीत स्थायिक होऊन तप केले.

• म्हसवड भागातील "सिद्धनाथ – जोमाई मंदिर" हे माने घराण्याचं कुलदैवत आहे.

• माने घराण्याच्या मूळ शाखेचे पूर्वज हे *राष्ट्रकूट आणि चालुक्यकालीन कुलीन ब्राह्मणत्वात/राजकीय अधिकारात होते.

• सिद्धिनाथांनी त्यांच्या पाठीशी देवीची कृपा दिली, व माने घराणं "तपस्वी–योद्धा–धार्मिक सरदार" म्हणून ओळखलं गेलं.

🛕 श्री सिद्धनाथ व माता जोमाई – म्हसवड (सातारा/सोलापूर सीमेवर):

• या देवस्थानाचं महत्त्व माने घराण्याच्या आध्यात्मिक आणि सामाजिक जडणघडणीत फार मोठं आहे.

• जो कोणी माने घराण्यात जन्मतो, तो सिद्धनाथ व जोमाई देवीची पूजा व नवस करतो.

• ह्या देवस्थानाच्या परंपरेनुसार माने घराण्याच्या कुळातील माणसं तपास, शौर्य, धर्मनिष्ठा आणि सेवाभावासाठी ओळखली जात.

मुद्दा	माहिती
मूळ वंश	राष्ट्रकूट अरण्ययान शाखा
आध्यात्मिक गुरू	सिद्धनाथ
नाव का मिळालं "माने"?	तपस्वीत्व, शौर्य आणि धर्मकार्यातील योगदानामुळे
कुलदैवत	सिद्धनाथ व जोमाई, म्हसवड
घराण्याची प्राचीन ओळख	तळखडकर – माने

📚 माने घराण्याचा इतिहास – सिंहासन.इन नुसार (भाग २)

🔹 १. प्रारंभिक उल्लेख:

• माने घराणं "तळखड" या गावातून उदयास आलं. त्याचमुळे यांना "तळखडकर माने" असं म्हटलं जात होतं.

• सिद्धनाथ संप्रदायाशी संबंधित असून, सिद्धेश्वर, जोमाई आणि विविध दक्षिण दैवतांच्या पूजा परंपरेशी घराणं निगडित आहे.

---

🔹 २. मुघल व निजाम काळात घराण्याचे कार्य:

• मराठा साम्राज्याच्या विस्ताराच्या काळात (शिवाजी, संभाजी, शाहू महाराज इ.) माने सरदार हे विविध ठिकाणी प्रमुख कामगिरी करत होते.

• १७२०, १७२८, १७४० दरम्यान सातारा, कोरेगाव, कराड, जामखेड, उस्मानाबाद, बीड, परभणी इ. भागात माने सरदारांची सैन्यात्मक कामगिरी होती.

---

🔹 ३. नंतरच्या पिढ्यांचा ऐतिहासिक तपशील:

• पेशवे काळात (1752 नंतर): काही माने घराण्यांनी पुण्याच्या वतनांमध्ये भूमिका बजावली.

• ब्रिटिश काळात: १८६६ मध्ये कोल्हापूर राज्याच्या दस्ताऐवजांमध्ये माने पाटील म्हणून ओळख सापडते.

---

🔹 ४. उल्लेख असलेली घराणी / गावे:

• माने घराण्याच्या शाखा पुढील भागांमध्ये विखुरलेल्या आढळतात:

  • गावे: तळखड, म्हसवड, कराड, कोरेगाव, शिराळा, उस्मानाबाद, अक्कलकोट, कोल्हापूर, बीड, नांदेड, लातूर, परभणी, सांगली

  • राजकीय कामगिरी: पेशवाईत सुभेदार, पाटील, पोलीस अधिकारी, महसूल अधिकारी म्हणून माने घराण्याने काम केलं.

---

🔹 ५. श्री सिद्धनाथ व जोमाई मंदिर, म्हसवड:

• हे मंदिर माने घराण्याचं आध्यात्मिक केंद्र मानलं जातं.

• अनेक घराण्यांची कुलदैवत पूजा इथे केली जाते.

---

🔹 १. घराण्याचा विस्तार आणि सन्मान:

• माने घराण्याचे शाखा सांगली, कोल्हापूर, कऱ्हाड, सातारा, पुणे, बीड, नांदेड, जालना, औरंगाबाद, वर्धा, अकोला, यवतमाळ, नाशिक, परभणी, सोलापूर, शिर्डी पर्यंत पसरलेल्या आढळतात.

• एक घराणं हिंगोली, परतूर, परभणी भागात पोहोचले आहे.

---

🔹 २. छत्रपती शाहू महाराजांकडून मिळालेले सन्मान:

• छत्रपती शाहूंनी माने घराण्याला ५९२ रुपये शिस्तबद्ध सैन्य रक्षणासाठी अनुदान दिले होते.

• १७१६ साली पन्हाळगडाच्या लढाईसाठी माने घराण्याला परत सन्मानाने बोलावण्यात आले होते.

• राज्य कारभारात, संरक्षणात, सैन्यप्रमुख म्हणून माने घराणं काम करत होतं.

---

🔹 ३. धर्मकार्य आणि सामाजिक योगदान:

• अनेक माने पाटील घराण्यांनी मंदिरं, वाडे, शिक्षण संस्था, दानधर्म, यात्रोत्सवात भूमिका बजावली आहे.

• “म्हारगुटी माने,” “आप्पाचीवाडी माने,” “नांदगाव माने,” “मडिलगे माने” इत्यादी घराणी प्रसिद्ध आहेत.

• काही घराणी गोसावी परंपरेशी (सिद्धनाथ संप्रदाय) जोडलेले आहेत.

---

🔹 ४. सैन्यशक्ती आणि मराठा साम्राज्यातील सहभाग:

• रायगड, सिंहगड, पन्हाळा, विशाळगड, राजगड इ. किल्ल्यांवरील लढ्यांत माने घराण्याचे सैन्यप्रमुख, हवालदार, फौजदार म्हणून उल्लेख आहेत.

• ब्रिटीश कालीन इंग्रजांविरुद्धही १८०३ मध्ये माने घराण्याच्या शाखांनी स्थानिक उठावात भाग घेतल्याचे सांगितले आहे.

---

🔹 ५. नोंद घेतलेली आडनावे आणि उपशाखा:

• माने घराण्यातून पुढे देशमुख, जाधव, शिंदे, इनामदार, सरनाईक, गवळी, वाळके, पिसाळ, शिरसाट, पाटील, शेळके, रसाळ, शिंदे, वाघमारे, भोसले, धावडे, राऊत अशी आडनावं व उपवंश उदयास आले.

📜 माने घराण्याचा मूळ व वंशपरंपरेचा सारांश

🔹 मूळ स्थान व कुलदैवत:

• माने घराण्याचे मूळ गाव: म्हसवड (जि. सातारा)

• सगळ्या माने कुटुंबांचे कुलदैवत: श्री सिद्धनाथ व जोमाई देवी (म्हसवड)

• देश, कोकण, मराठवाडा, कर्नाटक, तंजावर, मध्यप्रदेश (धार) इथले सगळे माने एकाच मूळ गावाशी – म्हसवड – संबंधित आहेत.

---

🔹 इतिहास व राजकीय परंपरा:

• माने घराणे हे ऐतिहासिक देशमुख, सरदार, पाटील, सरंजामदार या पदांवर होते.

• छ. राजाराम महाराज यांनी नागोजी माने यांना पत्र लिहून वैर टाळण्याची सूचना केली होती.

• काही माने घराण्यांमध्ये संताजी घोरपडे व इतरांसोबत वैर निर्माण झाल्याचा उल्लेख.

• अमृत निंबाळकर (माने यांचे मेहुणे) यांची संताजीच्या हल्ल्यात हत्या झाली होती.

---

🔹 काही मानकरी घराणी:

घराणेचे स्थान	विशेष माहिती
म्हसवड	मूळ घराणं
रहिमतपूर	मुख्य शाखा, सिद्धनाथ दर्शनाला येणारी
विसापूर, सावर्डे (सांगली)	माने पाटील
शिरोळ (कोल्हापूर)	भीमबहाद्दर माने पाटील
रूकडी (हातकणंगले)	जुनी पिढी
वेळापूर (अकलूज)	माने देशमुख
राजाचे कुर्ले (खटाव तालुका)	80% लोकसंख्या ‘माने’ आडनावाची
शिरसगाव काटा (शिरूर, पुणे)	रहिमतपूरच्या माने घराण्याची शाखा

---

🔹 बखर आणि ऐतिहासिक अडचणी:

• माने घराण्याची बखर होती, ती ग. ह. खरे यांनी नोंदवलेली.

• ती राजवाड्यात असून आजही प्रसिद्ध झालेली नाही.

• तांदळवाडीचे निंबाळकर हे सध्याचे राजवाड्यातील वंशज मानले जातात.

• ब्रिटिश काळातील दत्तकपणा उघडकीस येऊ नये म्हणून कागदपत्रे दिली जात नाहीत.

• "मराठा कुळाचा इतिहास", "गोपाळ दाजीबा दळवी" यांची पुस्तके हे पुरावे देतात.

---

🔹 धार्मिक ओळख आणि देवक:

• पंचपल्लव हे माने कुळाचे देवक, जे "राव माने" कुळाला लागू.

• हे कुळ लक्ष्मण (प्रभू रामचंद्राचे बंधू) यांच्या वंशजांमधून उदयास आले असल्याचे म्हटले जाते.

• श्री रवींद्र माने (कोकणातील माजी मंत्री) हे याच राव माने कुळाचे सदस्य आहेत.

---

🔹 सासनकाठी नोंदी:

• भिमबहाद्दर माने पाटील (शिरोळ) – सासनकाठी क्र. ६ चे जोतिबा मंदिरात मानकरी

• वर्ग १ सरदार – करवीर दरबारात सन्मान

📘 हे पुरावे कुठे वापरता येतील?

1. वंशवृक्षात सिद्धनाथ/जोमाई व कुलदैवताचा समावेश

2. घराण्याच्या परंपरेचा सामाजिक आधार

3. भविष्यात नोंदणी/अध्ययनासाठी इतिहास संशोधक किंवा अभिलेखांमध्ये जोडणीसाठी